وابستگی عاطفی چیست

معنی وابستگی در روانشناسی


آنچه در این مطلب میخوانیم: وابستگی از نظر روانشناسی چیست و چرا به بعضی افراد بیش از حد وابسته میشویم؟ آیا این وابستگی عاطفی ما به یک رابطه، سالم و طبیعی است یا یک اختلال روانی مضر؟ و در نهایت چگونه میتوانیم وابستگی را درمان کنیم و شخصیتی قوی و مستقل بسازیم؟

وابستگی عاطفی چیست؟

به زبان ساده: وابستگی در روانشناسی به معنی این است که فرد احساس میکند آرامش، امنیت، ارزشمندی یا حتی توان ادامه زندگی‌ اش بیش از حد به حضور، توجه یا تأیید طرف مقابل بستگی دارد.

در این وضعیت، فرد معمولاً با از دست دادن منبع وابستگی خود دچار افسردگی، اضطراب و احساس ناتوانی می‌شود و حتی ممکن است استقلال فکری و احساسی و هویت فردی خود را از دست بدهد.

نشانه‌ های وابستگی عاطفی 

وابستگی عاطفی همیشه از همان ابتدا واضح و قابل تشخیص نیست. بسیاری از افراد تصور میکنند شدت علاقه، نگرانی یا نیاز زیاد به شریک عاطفی نشانه عشق عمیق است، در حالی که بعضی رفتارها میتوانند نشان‌ دهنده وابستگی ناسالم باشند.

نشانه های وابستگی را در رفتار خود پیدا کنید

1. ترس از دست دادن رابطه

یکی از رایج ‌ترین نشانه ‌های وابستگی عاطفی، ترس دائمی از ترک شدن است. فرد وابسته مدام نگران است که شریک عاطفی ‌اش او را رها کند، سرد شود یا علاقه‌ اش را از دست بدهد.

2. نیاز دائمی به توجه شریک عاطفی

افراد وابسته معمولاً نیاز دارند مرتب مطمئن شوند که هنوز دوست‌ داشتنی هستند. آن‌ها ممکن است دائماً بپرسند «دوستم داری؟»، «ازم ناراحت نیستی؟» یا از کم شدن پیام‌ ها و تماس ‌ها مضطرب شوند.

3. وابسته شدن حال روحی به رفتار طرف مقابل

در وابستگی عاطفی، احساسات فرد شدیداً تحت تأثیر رفتار شریک عاطفی قرار می‌ گیرد. اگر طرف مقابل مهربان باشد حال فرد خوب است و اگر سرد یا بی‌ حوصله شود، ناگهان فرد احساس غم، اضطراب یا بی‌ارزشی میکند.

4. ناتوانی در تحمل تنهایی

افراد وابسته معمولاً از تنها بودن فرار میکنند. آنها احساس میکنند بدون رابطه زندگی پوچ یا بی‌ معناست و ممکن است حتی بعد از پایان یک رابطه خیلی سریع وارد رابطه جدید شوند تا خلأ عاطفی خود را پر کنند.

5. فراموش کردن خود در رابطه

یکی دیگر از نشانه‌ های مهم وابستگی، از دست دادن هویت فردی است. فرد وابسته کم‌کم علایق، اهداف، دوستان یا برنامه ‌های شخصی خود را کنار می ‌گذارد و تمام تمرکز زندگی‌ اش روی رابطه قرار میگیرد.

6. تحمل رفتارهای ناسالم برای حفظ رابطه

افراد وابسته معمولاً از تمام شدن رابطه آنقدر میترسند که ممکن است رفتارهای آسیب ‌زا را تحمل کنند؛ مثل بی ‌احترامی، کنترل‌ گری، خیانت یا نادیده گرفته شدن.

فرد وابسته گاهی نیازها و مرزهای شخصی خود را قربانی میکند تا رابطه حفظ شود.

7. حساسیت زیاد به فاصله گرفتن

اگر شریک عاطفی کمی دیر جواب بدهد، کمتر پیام بدهد یا زمانی را با دوستانش بگذراند، فرد وابسته ممکن است فوراً احساس نگرانی یا طرد شدن کند.

8. کنترل کردن یا چک کردن مداوم

وابستگی عاطفی گاهی باعث رفتارهای کنترلی میشود. مثلاً فرد ممکن است مدام آنلاین بودن، پیام‌ها، فعالیت های شبکه اجتماعی یا رفت‌وآمدهای شریک عاطفی خود را زیر نظر بگیرد تا احساس امنیت بیشتری داشته باشد.

9. اولویت دادن افراطی به رابطه

یکی از نشانه های وابستگی در رابطه این است که همه چیز فدای رابطه میشود. فرد ممکن است خانواده، دوستان، کار، تحصیل یا حتی سلامت روان خود را نادیده بگیرد تا رضایت طرف مقابل را جذب کند.

10. احساس بی ‌ارزشی بعد از اختلاف

افراد وابسته معمولاً بعد از دعوا، سرد شدن رابطه یا فاصله گرفتن طرف مقابل، احساس میکنند ارزشمند نیستند یا خاصیت دوست‌ داشتنی بودن خود را از دست داده ‌اند.

11. سختی شدید در پایان دادن به رابطه

حتی وقتی رابطه آسیب ‌زا، یک‌ طرفه یا فرسایشی شده باشد، فرد وابسته به سختی میتواند آن را ترک کند. ترس از تنهایی و رها شدن باعث میشود که فرد وابسته مدت زیادی در رابطه‌ای بماند که برای او سالم نیست.

علت وابستگی عاطفی چیست؟

در روانشناسی عوامل و دلایل زیادی به عنوان علت وابستگی عاطفی در رابطه مطرح میشوند که به مهمترین آنها اشاره میکنیم.

اما طبق توصیه روانشناسان رابطه سربرگ تازه بهترین اقدام برای ریشه یابی علت وابستگی هر فرد تحلیل روانشناسی در جلسات مشاوره است.

باید توجه داشت که وابستگی عاطفی معمولاً یک ‌شبه به وجود نمی‌آید، بلکه نتیجه مجموعه‌ای از تجربه‌ ها، باورها، کمبودهای عاطفی و ویژگی ‌های شخصیتی است که به مرور زمان باعث ایجاد انواع مختلف وابستگی عاطفی میشوند.

بعضی از دلایل وابستگی طبیعی و قابل درک هستند، اما بعضی دیگر ریشه‌ های عمیق روانشناختی دارند و میتوانند باعث ایجاد روابط ناسالم شوند. در ادامه انواع وابستگی و علت های آنها را بررسی میکنیم.

1. کمبود محبت و امنیت در کودکی

یکی از اصلی‌ ترین علت‌ های وابستگی عاطفی، تجربه کمبود محبت، توجه یا امنیت در دوران کودکی است. کودکی که محبت والدین را به‌ صورت ناپایدار دریافت کرده یا مدام احساس طرد شدن داشته، ممکن است در بزرگسالی دائماً به دنبال فردی بگردد که آن خلأ را پر کند.

چنین افرادی معمولاً از ترک شدن میترسند و بیش از حد به شریک عاطفی خود وابسته می ‌شوند، چون رابطه را منبع اصلی آرامش و امنیت خود می‌بینند.

2. عزت ‌نفس پایین

افرادی که “عزت ‌نفس” پایینی دارند، معمولاً ارزش خود را وابسته به تأیید دیگران میدانند. در این شرایط، توجه، محبت یا حتی پیام دادن طرف مقابل میتواند روی حال روحی آنها تأثیر زیادی بگذارد. این افراد اغلب احساس میکنند بدون رابطه ارزشمند نیستند و به همین دلیل به شریک عاطفی خود میچسبند تا احساس دوست داشتنی بودن کنند.

یکی از عواملی که برای ازبین بردن وابستگی ضروری است تقویت و بازسازی عزت نفس میباشد، این مشکل را به شدت جدی بگیرید!

3. ترس از تنهایی

بعضی افراد نه به خاطر عشق سالم، بلکه به دلیل ترس شدید از تنهایی وارد رابطه میشوند. برای این افراد، تنهایی با احساس پوچی، اضطراب یا بی ‌ارزشی همراه است.

به همین دلیل حتی اگر رابطه ناسالم باشد، باز هم تحمل جدایی برایشان بسیار سخت است و ترجیح میدهند در رابطه بمانند تا احساس تنهایی نکنند.

4. تجربه ترک شدن یا خیانت

کسی که در گذشته ترک شده یا “خیانت” دیده یا شکست عاطفی شدیدی را تجربه کرده، ممکن است در روابط بعدی دچار وابستگی شود.

این افراد معمولاً دائماً نگران از دست دادن طرف مقابل هستند و به همین دلیل رفتارهایی مانند وابستگی بیمارگونه از خود نشان میدهند مثل؛ چک کردن مداوم، نیاز افراطی به اطمینان از دوام رابطه، حضور حداکثری در تمام شرایط، نگرانی و بی اعتمادی زیاد و…

5. دلبستگی ناایمن

در روانشناسی، سبک دلبستگی نقش مهمی در شکل‌ گیری روابط عاطفی دارد. به عنوان مثال افرادی که دلبستگی اضطرابی دارند، معمولاً دائماً نیاز به توجه و محبت از سمت شریک عاطفی خود دارند. آنها ممکن است با کوچک ‌ترین فاصله گرفتن طرف مقابل احساس ناامنی یا ترس از رها شدن کنند.

“نوع سبک دلبستگی یکی از رایج ‌ترین دلایل وابستگی عاطفی در روابط است.”

6. نداشتن استقلال عاطفی

وقتی فرد یاد نگرفته باشد که احساسات، آرامش و حال خوب خود را مدیریت کند، ممکن است تمام ثبات روانی خود را به رابطه وابسته کند. در این شرایط، کوچک ‌ترین تغییر در رفتار شریک عاطفی می‌تواند حال روحی او را به هم بریزد.

وابستگی شدید معمولاً زمانی بیشتر می‌شود که فرد هویت، سرگرمی‌ها، اهداف و زندگی مستقل خود را فراموش کند و همه چیز را حول رابطه بچیند.

7. محدود بودن روابط اجتماعی

افرادی که دوستان کم، ارتباطات اجتماعی محدود یا حمایت عاطفی ضعیفی دارند، بیشتر در معرض وابستگی قرار میگیرند. وقتی تمام نیازهای عاطفی فرد فقط از طریق یک نفر تأمین شود، طبیعی است که ترس از دست دادن آن رابطه شدید تر شود و وابستگی شکل بگیرد.

8. وابستگی به روابط پرتنش و احساسی

برخلاف تصور، همیشه روابط آرام باعث وابستگی نمیشوند! گاهی روابط پر از قهر و آشتی، بی‌ ثباتی، دوری و بازگشت‌ های مکرر وابستگی شدید تری ایجاد میکنند.

این نوع روابط به دلیل نوسان شدید احساسی، مغز را درگیر چرخه امید و اضطراب میکنند و فرد را به رابطه وابسته ‌تر میکنند.

9. کنترل ‌گری و دستکاری عاطفی در رابطه

همیشه ضعف های فردی دلیل وابستگی عاطفی نیستند! گاهی وابستگی نتیجه رفتار ناسالم طرف مقابل است. بعضی افراد با کنترل گری، ایجاد احساس گناه، بازی‌ های روانی یا محدود کردن ارتباطات اجتماعی شریک عاطفی، او را به خود وابسته میکنند. در این شرایط، فرد کم‌کم احساس میکند بدون آن رابطه نمیتواند آرامش یا امنیت داشته باشد.

10. نداشتن هدف و هویت فردی

وقتی تمام تمرکز زندگی روی رابطه قرار بگیرد، وابستگی شدیدتر میشود. افرادی که هدف شخصی، رشد فردی، سرگرمی یا مسیر مستقل برای آینده زندگی خود ندارند، ممکن است رابطه را تنها منبع خوشحالی ببینند. همین موضوع باعث می‌شود جدایی یا فاصله گرفتن طرف مقابل بسیار دردناک باشد.

11. اختلال شخصیت وابسته

در بعضی موارد، وابستگی عاطفی میتواند با مشکلات عمیق ‌تر روانشناختی مرتبط باشد. یکی از این موارد اختلال شخصیت وابسته است.

افراد مبتلا به این اختلال نیاز شدیدی دارند که دیگران از آنها مراقبت کنند و معمولاً به سختی تصمیم می‌گیرند، از مخالفت می‌ترسند و تحمل تنها ماندن برایشان بسیار دشوار است. این افراد ممکن است حتی در روابط آسیب‌زا باقی بمانند، فقط به این دلیل که از رها شدن یا مستقل شدن میترسند.

12. باورهای اشتباه درباره عشق

بعضی افراد از کودکی یا از طریق فیلم‌ ها، شبکه ‌های اجتماعی و تجربه ‌های اطرافیان یاد گرفته‌ اند که عشق واقعی یعنی «بدون تو نمیتوانم زندگی کنم». این باور اشتباه باعث میشود وابستگی با عشق اشتباه گرفته شود.

یکی از بزرگترین و مهمترین تفاوت عشق و وابستگی این است که در یک رابطه سالم، عشق همراه با صمیمیت و علاقه است و برعکس وضعیت وابستگی در عشق استقلال فردی نیز حفظ میشود.

چگونه وابستگی عاطفی را درمان کنیم؟

درمان وابستگی عاطفی به معنی قطع احساسات نیست؛ بلکه به معنی “بازسازی رابطه فرد با خودش” است. وقتی از خودمان میپرسیم که چگونه از وابستگی عاطفی راها شویم؟ یعنی آماده هستیم تا برای رهایی از وابستگی ناسالم با احساسات خود مقابله کنیم.

۱. بازسازی عزت نفس

اولین قدم این است که فرد یاد بگیرد ارزشمندی او وابسته به رابطه نیست.

۲. یادگیری تنهایی سالم

تنهایی اگر درست مدیریت شود، تهدید نیست؛ بلکه فرصتی برای رشد است، به همین دلیل باید بر ترس از تنهایی غلبه کنید.

۳. فاصله گرفتن از منبع وابستگی

چک کردن مداوم پیام ها یا شبکه های اجتماعی یا یادآوری خاطرات باید به تدریج کاهش یابد.

۴. تمرکز بر زندگی شخصی

کار، هدف ها، ورزش و روابط اجتماعی باید دوباره فعال شوند.

۵. پذیرش واقعیت رابطه

پذیرفتن اینکه رابطه تمام شده یا باید تمام شود، بخش مهمی از درمان است.


برای حذف وابستگی ناسالم از شخصیت فردی مان باید سریع تر مراحل درمان وابستگی را شروع کنیم، در طول این مسیر دریافت کمک از “روانشناس” میتواند این مسیر را ساده تر کم تنش تر و سریع تر کند.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *