سبک دلبستگی در رابطه عاطفی، روی رفتارها، ترسها، واکنشها و حتی باورهای ما تاثیر مستقیم دارد. نقش پررنگ سبک های دلبستگی در روانشناسی رابطه اهمیت آشنایی با این موضوع را اثبات میکند، پس با شناخت سبک ها مشکلات رابطه را ریشه یابی کنید.
نقش سبک دلبستگی در روابط عاطفی
چرا بعضی افراد در رابطه احساس امنیت و آرامش دارند، اما بعضی دیگر دائماً نگران ترک شدن هستند؟ چرا بعضی افراد بیش از حد وابسته میشوند و بعضی دیگر از صمیمیت فرار میکنند؟ علت واکنش های متفاوت افرد در مقابل احساسات عاشقانه چیست؟
شناخت نوع دلبستگی بهترین راه برای رسیدن به یک پاسخ دقیق در مقابل این سوالات و ابهامات است. با آکادمی روانشناسی سربرگ تازه همراه باشید تا با نقش و تاثیر نوع دلبستگی در روابط آشنا شوید و بدانید چگونه الگوهای عاطفی کودکی روی عشق، ازدواج و تمام روابط عاطفی و اجتماعی تأثیر میگذارند.
سبک دلبستگی چیست؟
واکنش های متفاوت افراد در شرایط مشابه سوالات زیادی را درباره پیچیدگی روابط عاطفی ایجاد میکند. روانشناسی برای پاسخ به این سؤالها مفهومی به نام «سبک دلبستگی» را مطرح میکند؛ نظریهای که امروزه یکی از مهمترین پایههای روانشناسی رابطه محسوب میشود.
به زبان ساده سبک دلبستگی نشان دهنده الگوی ذهنی و احساسی ما برای ایجاد رابطه، احساس امنیت و واکنش به صمیمیت یا جدایی است.
در واقع نحوه دلبستگی ما تعیین میکند: در رابطه چقدر احساس امنیت میکنیم، چطور عشق را تجربه میکنیم و چگونه با فاصله یا طرد شدن کنار می آییم.
سبک دلبستگی حتی روی ترس از تنهایی تأثیر مستقیم دارد. مثلا اگر در روابط عاطفی دچار اضطراب، وابستگی یا ترس از رها شدن میشوید، احتمالا سبک دلبستگی شما در این موضوع نقش دار.
نظریه دلبستگی چگونه شکل گرفت؟
نظریه دلبستگی (Attachment Theory) اولین بار توسط روانشناس بریتانیایی، جان بالبی مطرح شد. او معتقد بود رابطه کودک با مراقب اصلی اش (معمولاً مادر یا پدر) نقش اساسی در شکل گیری امنیت روانی او دارد.
بعدها پژوهشگر دیگری به نام مری اینزورث با آزمایش معروف «موقعیت ناآشنا» نشان داد که کودکان در مواجهه با جدایی و بازگشت مادر، واکنش های متفاوتی دارند و همین تفاوتها پایه شکل گیری سبک های دلبستگی شد.
تأثیر سبک دلبستگی بر رابطه عاطفی
نظریه دلبستگی به هیچ عنوان به روانشناسی کودکان محدود نماند، این نظریه کمکم وارد روانشناسی بزرگسالان شد و مشخص شد که الگوهای عاطفی کودکی میتوانند روی روابط عاشقانه بزرگسالی اثر زیادی بگذارند. در واقع مشخص شد که نحوه دلبستگی تعیین کننده مسائل زیادی است مانند:
- میزان وابستگی فرد
- ترس از صممیت
- حالت دعوا کردن در رابطه
- نحوه دریافت عشق
- واکنش های بعد از جدایی
- نگرانی دائمی از جدایی
- میزان اعتماد به طرف مقابل
- امنیت روانی در رابطه
- میزان توانایی مدیریت تعارض
- کیفیت و اندازه صمیمیت
انواع سبک های دلبستگی
روانشناسی ۴ سبک اصلی دلبستگی را معرفی میکند:
- دلبستگی ایمن
- دلبستگی اضطرابی
- دلبستگی اجتنابی
- دلبستگی آشفته
۱. دلبستگی ایمن
سبک “دلبستگی ایمن” یا Secure Attachment از نظر روانشناسان سالم ترین نوع دلبستگی است. ویژگی های رفتاری افراد ایمن عبارتند از:
- از صمیمیت نمیترسند
- وابستگی افراطی ندارند
- احساس ارزشمندی میکنند
- در رابطه آرامتر هستند
- مرزهای سالم دارند
- توانایی اعتماد کردن دارند
- بدون ترس احساسات را بیان میکنند
- استقلال خود را در رابطه حفظ میکنند
- تعارض ها و اختلافات را به شکل سالم مدیریت میکنند
این افراد معمولاً روابط پایدارتری دارند و کمتر وارد بازی های عاطفی میشوند، بعد از اختلاف راحت تر گفتوگو میکنند و واکنش های منطقی تری دارند.
۲. دلبستگی اضطرابی
افراد دارای “دلبستگی اضطرابی” یا Anxious Attachment شدیدا از ترک شدن میترسند، ویژگی های رفتاری این افراد عبارتند از:
- نیاز زیادی به توجه و اطمینان دارند
- ذهنشان مدام درگیر رابطه است
- حساسیت زیادی به رفتار طرف مقابل دارند
- نیاز مداوم دارند از پابرجا بودن رابطه مطمعن شوند
- از فاصله گرفتن طرف مقابل میترسند
- چسبندگی عاطفی زیادی دارند
- بیش از حد پیامها و رفتارها را تحلیل میکنند
افراد اضطرابی بیشتر از دیگران دچار افسردگی بعد از جدایی میشوند.
۳. دلبستگی اجتنابی
در “دلبستگی اجتنابی” یا Avoidant Attachment فرد از صمیمیت عمیق فرار میکند، معمولا ویژگی های زیر را میتوان به وضوح در این افراد دید:
- استقلال افراطی دارند
- از وابستگی میترسند
- احساساتشان را سرکوب میکنند
- سخت اعتماد میکنند
- از صمیمت فرار میکنند
- از تعهد فراری هستند
- به شکل ناگهانی سرد میشوند
۴. دلبستگی آشفته یا ترسان
“دلبستگی آشفته” یا Disorganized Attachment پیچیده ترین نوع دلبستگی است. ویژگی های رفتاری این نوع از دلبستگی ثابت نیست و به شکل غیرمنتظره ای متغییر است. مثلا فرد هم صمیمیت میخواهد هم از آن میترسد، در نتیجه رفتارهای متناقض در این افراد بسیار دیده میشود که با نشانه های زیر همراه است:
- نوسان شدید احساسی
- نزدیک شدن و دور شدن ناگهانی
- ترس شدید از رهاشدگی
- بی ثباتی در رابطه
آیا هر فرد فقط یک سبک دارد؟
لزوما خیر، هر فرد فقط یک سبک ثابت و خالص ندارد. نوع دلبستگی بیشتر یک «الگوی غالب» است تا یک برچسب قطعی؛ یعنی ممکن است فرد در بیشتر موقعیت ها مثلاً اضطرابی باشد، اما در بعضی شرایط یا روابط رفتارهای اجتنابی یا ایمن هم نشان دهد.
این تفاوت ها به تجربه های گذشته، نوع رابطه فعلی و حتی میزان استرس یا امنیت روانی آن لحظه بستگی دارد. به همین دلیل بیشتر افراد ترکیبی از چند سبک هستند، اما معمولاً یکی از آنها در رفتارهایشان پررنگ تر و تکرار شونده تر است.
آیا سبک قابل تغییر است؟
بله سبک دلبستگی یک «سرنوشت قطعی» نیست، ذهن انسان قابلیت بازسازی دارد و با آگاهی، تجربه رابطه سالم، درمان روانشناختی با “مشاوره فردی” و تمرین های عاطفی میتوان الگوهای ناسالم دلبستگی را تغییر داد.
دلبستگی چطور بر رابطه تاثیر میگذارد؟
سبک دلبستگی فقط یک ویژگی شخصیتی نیست؛ بلکه تعیین میکند ما در رابطه چگونه عشق می خواهیم، چگونه دعوا میکنیم، از چه چیزهایی میترسیم و حتی بعد از ناراحتی چطور رفتار میکنیم.
گاهی دو نفر فکر میکنند «اخلاق هم را نمی فهمند»؛ در حالی که تفاوت اصلی آنها در سبک دلبستگی است.
1.تاثیر دلبستگی بر رفتار بعد از دعوا
چرا برخی از یک دعوای ساده یک تنش بزرگ میسازن؟ چرا برخی دیگر بعد از دعوا فرار میکند و ناپدید میشوند؟
الف) سبک دعوای فرد ایمن: بعد از ناراحتی هنوز دنبال حل مسئله است. ممکن است ناراحت شود، اما کامل ناپدید نمیشود و سعی میکند گفتگو را ادامه دهد. مثلا میگوید الان ناراحتم، ولی بعداً دربارهاش صحبت کنیم.
ب) سبک دعوای فرد اضطرابی: بعد از دعوا شدیداً مضطرب میشود و مدام نگران جدایی است. مثلا پشت سر هم پیام میدهد، میپرسد دیگه دوستم نداری؟ یا از سین خوردن پیام و پاسخ نگرفتن به هم میریزد و بعد از سرد شدن طرف مقابل دچار ترس شدید از ترک شدن میشود. به دلیل وجود همین ویژگیها افراد اضطرابی بیشتر از سایر سبک ها دچار وابستگی عاطفی شدید هستند.
پ) سبک دعوای فرد اجتنابی: بعد از تنش فاصله میگیرد تا احساساتش را خاموش کند. مثلا ناگهان سرد میشود، جواب پیام را دیر میدهد، میگوید حوصله بحث ندارم حتی چند روز سکوت میکند.
ت) سبک دعوای فرد آشفته: همزمان هم میخواهد نزدیک شود و هم از نزدیک شدن میترسد. مثلا ممکن است بعد از دعوا یک لحظه التماس کند رابطه تمام نشود و چند ساعت بعد بگوید کلاً جدا بشیم بهتره.
2. تاثیر دلبستگی بر نیاز به توجه و محبت
بعضی افراد با یک پیام محبت آمیز آرام میشوند، اما بعضی دیگر حتی با توجه زیاد هم احساس امنیت نمیکنند.
الف) سبک توجه فرد اضطرابی: این افردا معمولاً به دیر جواب دادن، کم شدن توجه، تغییر لحن پیامها و کمتر شدن ابراز علاقه بسیار حساس هستند. مثلا اگر شریک عاطفی اش یک روز مثل همیشه صمیمی نباشد، ممکن است ساعت ها ذهنش درگیر شود که نکند سرد شده؟
ب) سبک توجه فرد اجتنابی: این افراد ممکن است محبت زیاد را فشار تلقی کنند. مثلا اگر طرف مقابل مدام بپرسد: چرا مثل قبل نیستی؟ بیشتر ابراز احساسات کن دوباره مهربون باش و…. فرد اجتنابی ممکن است احساس کند آزادی اش گرفته شده.
پ) سبک توجه فرد ایمن: افرادی که دلبستگی ایمن دارند محبت را بدون اضطراب یا فشار دریافت میکند و به آن واکنش متعادل نشان میدهند. مثلا اگر یک روز توجه کمتر شود، ذهنش سریع وارد سناریوهای منفی نمیشود و اگر احساس نیاز کند، خیلی ساده و مستقیم میگوید: این روزها یه کم دلم توجه بیشتری میخواد.
ت) سبک توجه فرد آشفته: این افراد همزمان هم به محبت نیاز دارند و هم از آن میترسند. مثلا: فرد آشفته اگر توجه زیادی بگیرد ممکن است لحظهای احساس آرامش کند، اما بعدش دچار تردید شود که «نکنه این علاقه واقعی نیست؟ و اگر توجه کم شود، همزمان هم مضطرب میشود و هم ممکن است واکنش های ناگهانی مثل قهر یا قطع ارتباط نشان دهد.
3. تاثیر سبک بر انتخاب شریک عاطفی
یکی از تاثیرات مهم مدل دلبستگی در روابط روی نحوه انتخاب شریک عاطفی است. مثلا خیلی وقت ها افراد ناخودآگاه جذب کسانی میشوند که زخم های عاطفی قدیمی شان را فعال میکنند.
الف) نحوه انتخاب در فرد اضطرابی: فرد اضطرابی معمولاً جذب فردی میشود که کمی سردتر است، سخت ابراز احساسات میکند، گاهی نزدیک و گاهی دور میشود. اضطرابی ها جذب این نوع رابطه میشوند چون مدام ترس رها شدن آنها را فعال میکند.
ب) نحوه انتخاب در فرد اجتنابی: فرد اجتنابی ممکن است جذب کسی شود که بیش از حد پیگیر است یا دائماً دنبال صمیمیت بیشتر است و همین باعث شکل گرفتن رابطه معروف «تعقیب کننده و فرار کننده» میشود.
پ) نحوه انتخاب در فرد ایمن: فرد ایمن معمولاً جذب رابطهای میشود که ثبات احساسی دارد، ارتباط واضح و مستقیم است، نیاز به بازی های احساسی در آن کمتر است و در نتیجه انتخاب هایش بیشتر بر اساس آرامش و سازگاری واقعی است.
ت) نحوه انتخاب در فرد آشفته: فرد آشفته معمولاً جذب رابطه هایی میشود که پر از نوسان احساسی هستند، یک روز بسیار نزدیک و یک روز بسیار دورند، غیرقابل پیش بینی و هیجانی اند. چون این نوع رابطه، همزمان هم احساس هیجان میدهد و هم الگوی ترس و وابستگی را فعال میکند که فرد عاشفته به آن اعتیاد دار.
4. نقش دلبستگی بر نگاه به عشق
دو نفر ممکن است هر دو عاشق باشند، اما عشق را کاملاً متفاوت نشان دهند مثلا:
الف) فرد ایمن: عشق را در ثبات و آرامش میبیند.
ب) فرد اضطرابی: عشق را در توجه مداوم و اطمینان گرفتن میبیند.
پ) فرد اجتنابی: عشق را در احترام به فاصله شخصی میبیند.
ت) فرد آشفته: عشق را با ترکیبی از ترس، وابستگی و بی اعتمادی تجربه میکند.
۵. نقش سبک بر نحوه ارتباط
سبک دلبستگی روی الگوهای ارتباطی فرد نیز تاثیر مستقیم دارد. مثلا حتی نحوه پیام دادن افراد نیز وابسته به سبک دلبستگی آنها است.
الف) فرد اضطرابی: آنلاین بودن طرف مقابل را چک میکند، از خشک شدن لحن پیام میترسد، دیر سین شدن برایش استرس زا است.
ب) فرد اجتنابی: ممکن است ساعتها جواب ندهد بدون اینکه موضوع مهمی باشد، از گفتگوهای احساسی طولانی فرار میکند، ترجیح میدهد در ملاقاتهای حضوری کمتر درباره احساسات حرف بزند.
پ) فرد ایمن: نه وابسته به پیام مداوم است و نه با کمی فاصله مضطرب میشود و ارتباط را طبیعی و بدون فشار مدیریت میکند.
ت) فرد آشفته: ممکن است یک لحظه با هیجان زیاد پیام بدهد و ابراز علاقه کند اما بعد از مدت کوتاهی به خاطر ترس از وابستگی، ناگهان قطع ارتباط کند یا ناپدید شود و یا مدام بین پیام دادن زیاد و سکوت طولانی نوسان داشته باشد.

بدون دیدگاه