عزت نفس چه چیزهایی را در زندگی تعیین میکند؟ عزت نفس پایین چه تاثیری روی کیفیت روابط عاطفی و ازدواج میگذارد؟ چه چیزهای باعث لگد مال شدن عزت نفس میشوند و چطور عزت نفس را بازسازی کنیم؟
عزت نفس در رابطه عاطفی
عزت نفس یکی از مهمترین پایه های سلامت روان و روابط عاطفی سالم است. اما عزت نفس چیست؟ به زبان ساده عزت نفس یعنی: احساسی که فرد نسبت به ارزشمندی خودش دارد.
بسیاری از مشکلاتی که افراد در عشق، ازدواج، وابستگی عاطفی یا حتی بعد از جدایی تجربه میکنند، فقط به رفتار دیگران مربوط نیست؛ بلکه به احساسی برمیگردد که نسبت به خودشان دارند. وقتی عزت نفس پایین باشد، فرد ممکن است:
- خودش را کافی نداند
- مدام دنبال تأیید دیگران باشد
- از تنهایی بترسد
- یا در روابط ناسالم باقی بماند
فردی که عزت نفس سالمی دارد، حتی در شرایط سخت هم احساس ارزشمندی خود را کاملاً از دست نمیدهد. مثلا فردی که عزت نفس سالمی دارد خودش را کاملاً بی نقص نمیداند اما ارزش خود را وابسته به تأیید دیگران نمیکند. اما فردی که عزت نفس ندارد بدون تائید دیگران خودش را بی ارزش و بی اهمیت میبیند.
دلایل نداشتن عزت نفس در رابطه
عزت نفس معمولاً از سال های اولیه زندگی شکل میگیرد، اما روابط و تجربه های بعدی هم روی آن اثر دارند.
۱. انتقاد و تحقیر مداوم
وقتی کودک دائماً مقایسه شود، تحقیر شود یا احساس ناکافی بودن بگیرد ذهنش کم کم باور میکند: من به اندازه کافی خوب نیستم.
۲. تجربه محبت مشروط
مثلاً: فقط وقتی موفق بوده محبت دریافت کرده یا فقط وقتی مطابق انتظار رفتار کرده پذیرفته شده.
3. سبک دلبستگی
گاهی عزت نفس پایین با سبک دلبستگی فرد مرتبط است. افرادی که دلبستگی اضطرابی دارند معمولاً بیشتر درگیر عزت نفس پایین میشوند، چون ارزش خود را شدیداً به رابطه گره میزنند.
۳. تجربه طرد شدن
خیانت، جدایی یا بی توجهی عاطفی میتواند عزت نفس را تضعیف کند.
۴. مقایسه دائمی با دیگران
مقایسه شدن به شدت باعث کاهش عزت نفس میشود به خصوص در شبکه های اجتماعی.
۵. وابستگی شدید به تأیید دیگران
افرادی که همیشه دچار وابستگی عاطفی میشنود ارزش خود را فقط از نگاه دیگران تعریف میکنند، این افراد عزت نفس شکننده ای دارند چون آن را روی نظر دیگران بنا کرده اند.
تست عزت نفس پایین
نشانه های عزت نفس پایین همیشه برای افراد عادی واضح نیست؛ گاهی پشت رفتارهای مختلف پنهان میشود که برخی از این رفتارها پنهان هستند و برخی دیگر به سادگی و بدون تحلیل روانشناسی قابل مشاهده می‌باشند، مانند:
1. ترس شدید از طرد شدن
فردی که عزت نفس پایینی دارد دائماً نگران است نکند، دوستم نداشته باشند نکند کافی نباشم یا نکند تنهام بذارن.
2. نیاز دائمی به تأیید
نبود عزت نفس باعث میشود تا با چک کردن مداوم واکنش دیگران به دنبال تایید آنها باشیم و وابستگی شدیدی به تعریف و توجه پیدا کنیم.
3. ناتوانی در نه گفتن
فردی که عزت نفس ندارد از ترس ناراحت شدن دیگران، مرزهای خودش را نادیده میگیرد و به هیچ چیزی نه نمیگوید تا اطرافیان را از دست ندهد.
۴. تحمل روابط ناسالم
بعضی افراد چون احساس ارزشمندی کافی ندارند، رابطه آسیب زا را تحمل میکنند، هرچقدر هم که رابطه دچار مشکل باشد بازهم دلایلی برای ادامه دادن پیدا میکنند.
5. ترس از ترک شدن و تنهایی
وقتی فرد خودش را کافی نمیداند، تنهایی برایش تهدید میشود و ترس از تنهایی تمام وجودش را میگیرد.
6. حساسیت بیش از حد
رفتارهای کوچک طرف مقابل بیش از حد بزرگ میشوند.
7. ترس از بیان نیازها
فرد از ترس طرد شدن، احساسات واقعی خود را پنهان میکند.
در مقابل تمام رفتارهایی که نشانه عزت نفس پایین هستند، افراد با عزت نفس اینگونه رفتار میکنند؛
- خودش را با نقص ها و کمبودها میپذیرد
- از اشتباهاتش نابود نمیشود
- مرزهای سالم دارد
- برای دوست داشته شدن خودش را تحقیر نمیکند
- ارزش خود را فقط از رابطه نمیگیرد
مراحل درمان عزت نفس پایین
قبل از طی کردن مراحل بالا بردن عزت نفس توجه داشته باشید افزایش این ویژگی یک فرآیند تدریجی است، نه یک تغییر ناگهانی.
این را بدانید بارها و بارها با هر احساس منفی از این مسیر دور خواهید شد، اما اگر هر بار دوباره مراحل بازسازی عزت نفس را شروع کنید بالاخره موفق خواهید شد عزت نفس خود را بالا ببرید
1. تغییر گفتوگوی درونی
بزرگترین تخریب کننده عزت نفس، صدای منفی درون ذهن است. به جای: من هیچوقت کافی نیستم
بگویید: من کامل نیستم، اما ارزشمندم و دلایل ارزشمندی خود را برای خودتان تکرار کنید.
2. توقف خودسرزنشی افراطی
اشتباه کردن به معنی بیارزش بودن نیست، به معنی همیشه مقصر بودن نیست. اما نداشتن عزت نفس باعث خودسرزنشی میشود چون فرد بی عزت نفس خود را نالایق و ناتوان میداند.
3. یادگیری مرزهای سالم
برای داشتن عزت نفس باید یادگرفت کجا نه گفت، کجا مخالفت کرد و خط قرمز ها را تا کجا تعریف کرد.
4. ایجاد وابستگی درونی
هرچه ارزش خود را بیشتر به نگاه دیگران گره بزنیم، عزت نفس شکننده تر میشود. برای حفاظت از آن باید وابستگی عاطفی را کاهش دهیم. شاید در ابتدا دوری از منبع وابستگی سخت باشد اما ضروری است.
5. ساختن هویت مستقل
یکی از بزرگترین آسیب های عزت نفس پایین از دست رفتن “هویت فردی” است. افرادی که ماهیت و ارزش زندگی خود را به دیگران پیوند میزنند و احساس بی ارزشی و ناتوانی دارند، هویت فردی خود را از دست میدهند.
زندگی این افراد تنها با نبودن یک یا چند نفر به صورت کامل معنی خود را از دست میدهد و حتی از نظر این افراد زندگی تنهایی ارزش ادامه دادن ندارد.
6. پذیرش نقص ها
عزت نفس واقعی یعنی بتوانی خودت را حتی با ضعف هایت دوست داشته باشی.
7. مشاوره درمان عزت نفس
اگر عزت نفس پایین ریشه عمیقی داشته باشد، کمک تخصصی میتواند بسیار مؤثر باشد.
در این شرایط استفاده از خدمات مشاوره روانشناسی رابطه میتواند به بازسازی احساس ارزشمندی شما کمک زیادی بکند.
بدون دیدگاه